01. Dinámicas demográficas actuais (tema bloque 6)

Nesta ligazón tedes a pregunta teórica correspondente ao bloque 7 (A poboación española).

02. Transformacións recentes na estrutura agropecuaria española

Nesta ligazón tedes dispoñíbel a pregunta teórica do bloque 7 (O espazo rural e as actividades do sector primario).

Glosario Bloque 7 (O espazo rural e as actividades do sector primario)

Acuicultura

Conxunto de actividades que, mediante algún tipo de intervención no ciclo biolóxico ou no medio no que habitan os peixes ou plantas permiten controlar a súa reprodución e/ou o seu crecemento. É moi significativa en Galicia, e está restrinxida a un pequeno abano de especies, en función da súa importancia económica e do desenvolvemento dunha tecnoloxía axeitada e limitada especialmente á beiramar ou ás augas continentais.

Agricultura ecolóxica

Sistema para cultivar unha explotación agrícola, baseado na utilización óptima dos recursos naturais e sen empregar produtos químicos de síntese ou organismos xeneticamente modificados (OXMs) -nin como fertilizante nin para combater as pragas-, logrando deste xeito obter alimentos ecolóxicos á vez que se conserva a fertilidade da terra e se respecta o medio.

Denominación de Orixe

Certificación de calidade que se outorga a produtos dun determinado territorio do que toman o seu nome, que asegura certas características comúns que todos teñen que cumprir. Resulta cada vez máis común en produtos agrarios (viños, aceites, carnes, legumes, queixos, doces).

Desagrarización

Concepto que fai referencia á perda de poboación adicada á actividade agraria, así como á perda de importancia da actividade agrícola nun territorio, e o conseguinte debilitamento das institucións sociais vencelladas a esta actividade que organizan diferentes aspectos da vida social. En toda España tense producido este proceso, especialmente desde finais dos anos 70.

Explotación (agraria) intensiva

É aquela explotación agraria que elimina os barbeitos e recorre á produción continua do terreo, estimulada polo emprego de fertilizantes e o regadío artificial. Este tipo de agricultura intensiva obtén unha forte produtividade, sobre terreos moitas veces de extensión reducida. É moi habitual no litoral mediterráneo, especializado na horticultura.

Política Pesqueira Comunitaria (PPC)

Política europea que vai encamiñada a unha explotación substentábel do medio mariño e dos seus recursos e a fomentar a cría de especies polo sistema da acuicultura, así como a negociar acordos con países non comunitarios para poder pescar nos seus caladoiros.

Silvicultura

Actividade que trata do cultivo de montes e bosques. A práctica máis habitual da silvicultura é o aproveitamento forestal de espazos destinados á produción de madeiras, leña ou resinas, pero que tamén poden ter un efecto positivo na protección de cuncas hidrográficas, a conservación de hábitats naturais -susceptíbeis de integrarse en parques naturais protexidos- e o desenvolvemento de espazos recreativos.

Transxénicos

Plantas modificadas xeneticamente, é dicir, sometidas a unha alteración dos seus xenes procedentes doutros organismos para dotalas de certas propiedades: resistencia ás malas herbas e a certas pragas, maior rendementos, etc.

Glosario Bloque 6 (A poboación española)

Poboación Activa

É aquel sector da poboación que se atopa en idade apta para traballar (16-65 anos). Se está empregada denomínase poboación activa ocupada; se está en paro poboación activa desocupada ou desempregada.

Esperanza de Vida

É o cálculo de número de anos que un individuo pode agardar vivir, ben no momento de nacer ou cando atinxe unha determinada idade, sempre que os niveis de mortalidade permanezan constantes. En España, en 2017, a esperanza de vida media era de 83 anos (85,6 para as mulleres e 80,3 para os homes).

Réxime Demográfico

Período correspondente ao modelo de transición demográfica cunhas determinadas características canto á natalidade, á mortalidade e ao crecemento natural ou vexetativo. Distínguense: 1) o antigo réxime demográfico, con altas taxas de natalidade e mortalidade e crecemento vexetativo escaso; 2) o réxime demográfico moderno, con taxas de natalidade e mortalidade moi baixas.

Censo de Poboación

É un documento no que se reconta a poboación dun país nun momento determinado, achéganos información sobre o volume de poboación dun lugar, a súa composición por sexo e por idades, estado civil, tamaño das familias, nivel de estudos, renda, etc.

Crecemento Vexetativo 

O crecemento vexetativo ou crecemento natural dunha poboación é a diferenza entre o número de nacementos e o número de defuncións nunha poboación durante un período de tempo determinado. Se o número de nacementos nun ano é superior ao número de defuncións o crecemento vexetativo ou natural é positivo. En cambio, cando o número de nacementos é inferior ao de defuncións pode falarse de crecemento vexetativo ou natural negativo. En España é dun 0,04‰ (2017) e en Galiza dun

Taxa de Fecundidade

A taxa de fecundidade xeral pon en relación o número de nacidos vivos nun ano determinado co número de mulleres en idade de procrear, isto é, entre os 15 e os 49 anos.

Transición demográfica

É un modelo que describe os cambios demográficos acontecidos ao longo do tempo nos países desenvolvidos: transición desde unha situación de altas taxas de natalidade e mortalidade a outra caracterizada por un descenso delas, pasando pola fase intermedia, de descenso da mortalidade antes que a natalidade, permitindo un rápido crecemento demográfico.

Padrón municipal

Rexistro que leva a cabo cada concello sobre a poboación que vive no seu municipio. Contén tamén información sobre as características da poboación, aínda que algo menos detallada cá do censo. A súa principal vantaxe é a de tratarse dun rexistro vivo, dinámico, xa que cando unha persoa se traslada a vivir a outro municipio, ten a obriga legal de empadroarse nel. De aí que sexa denominado padrón continuo de poboación. Isto quere dicir que en calquera momento se pode coñecer a poboación dun municipio, así como as súas principais características, polo que é un dato de vital importancia para os concellos, xa que reciben máis ou menos financiamento en función da poboación que teñan.

A India fáltanlle máis de 63 millóns de mulleres (El País, 30/01/2018)

O goberno indio alerta sobre a desproporción de homes e mulleres na poboación causada polos abortos selectivos (continuar a ler)

 

Mapa incendios forestais

Comentario hidrogramas (PAU 2016 e 2017)

Nesta ligazón podedes atopar os prácticos correspondentes aos hidrogramas anteriores resoltos.

Comentario dunha paisaxe natural: Canarias (PAU xuño 2016. Opción B)

Nesta ligazón podedes ver o comentario da paisaxe natural de Canarias resolto.

Glosario bloques 4 e 5 (Hidrografía e Paisaxes naturais)

Cunca fluvial

Cunca fluvial ou hidrográfica é a porción de terreo que drena a un colector principal (río ou lago), limitada por unha liña de cumes ou "divisoria de augas" -liña desde a que as augas correntes flúen en direccións opostas, e que soen coincidir nos niveis máis elevados de determinados sistemas montañosos-.

Estiaxe

Caudal mínimo que acada un río ou lagoa en determinadas épocas do ano, debido especificamente á seca. O termo deriva de estío ou verán, período do ano no que se producen as mínimas precipitacións no clima mediterráneo, predominante na Península Ibérica. A estiaxe está relacionada non só ao réxime de precipitacións, senón tamén ao incremento da evapotranspiración por elevación das temperaturas medias.

Marisma

É un ecosistema húmido con plantas herbáceas que medran na auga. A marisma, próxima ao mar, inúndase con augas doces e mariñas, que ao mesturarse producen auga salobre. Habitualmente aparece separa do mar por medio dunha restinga ou cordón litoral. Un exemplo en España son as marismas do Guadalquivir.

Avaliación de impacto ambiental

É un procedemento técnico-administrativo que permite identificar os posíbeis efectos ambientais dunha actividade ou acción humana no seu entorno cando aínda está na fase de proxecto, propoñendo medidas para evitalos, reducilos ou compensalos. Por exemplo, antes de realizar unha estrada, unha presa ou un porto, analízanse as posíbeis consecuencias ambientais e establécense medidas para diminuír ou efectos negativos que a obra poida ter sobre o medio.

Ecosistema

É unha comunidade natural, integrada por un biotopo (substrato inorgánico, abiótico) e a biocenose (conxunto de seres vivos residentes nun mesmo biotopo), que se relacionan e establecen intercambios de enerxía entre eles.

Efecto invernadoiro

Fenómeno polo cal determinados gases, que son compoñentes da atmosfera planetaria, reteñen parte da enerxía emitida polo solo despois de ser quentado pola radiación solar. Actualmente, a emisión de certos gases como o CO2 ou o metano, causada polo incremento da actividade industrial humana, vese acentuada, tendo como consecuencia máis visíbel o incremento da temperatura media da Terra, o que podería influír a medio prazo no cambio climático.

Paisaxe

É o aspecto que adquire o espazo xeográfico. Toda paisaxe está formada por elementos que se artellan entre si: abióticos (non vivos), bióticos (resultado da acción dos seres vivos) e antrópicos (resultado da actividade humana). Habitualmente as paisaxes clasifícanse en naturais ou humanizadas, aínda que a maioría son mixtas.

O 80% de España, en risco de converterse en deserto este século polo cambio climático (eldiario.es, 20/03/2017)

• Un informe do Ministerio de Medio Ambiente advirte que, a este ritmo, tres millóns de hectáreas das zonas húmidas pasarán a áridas ao chegar 2100

• O documento admite que a "desertificación é xa un problema real" en máis de dous terzos do territorio, agravado pola falta de choivas e as precipitacións máis altas

•  O desequilibrio entre a auga dispoñíbel e o que se evapora supón unha maior presión sobre os recursos hídricos, perda de biodiversidade e menor produción agrícola 

(continuar a ler) 

 Para saber máis:
España, un territorio camiño da desertificación (El Mundo, 17/06/2016)
A desertificación en España (MAPAMA) 
Risco de desertificación por Comunidades Autónomas 
A desertificación sigue avanzando en España (Levante, 17/06/2017) 
Desertificación en España: unha perspectiva crítica (Ecoloxistas en Acción) 
Evolución do risco de desertificación (mapa)